Zabawy z dzieciństwa a rozwój dzieci: co pokazują badania

Wpływ zabaw z dzieciństwa na rozwój dzieci opisują amerykańskie badania obejmujące ostatnie pół wieku, które łączą sposób, w jaki najmłodsi się bawią, z ich późniejszą kondycją psychiczną i społeczną.

Dlaczego zabawa jest ważna dla rozwoju dziecka?

Zabawa jest dla dziecka najważniejszym narzędziem nauki umiejętności życiowych. W czasie swobodnej gry dziecko samo wybiera, co robi, podejmuje decyzje, testuje pomysły i radzi sobie z trudnościami, które pojawiają się po drodze. Dzięki temu rozwija kompetencje, których nie da się w pełni nabyć podczas zajęć prowadzonych przez dorosłych.

Równie istotna jest rola zabawy w relacjach. To właśnie w niej dzieci uczą się współpracy, negocjowania zasad i rozwiązywania konfliktów, a przy okazji zawierają pierwsze przyjaźnie.

Jak zmieniły się dziecięce zabawy w ciągu kilku pokoleń?

Dzieciństwo dzisiejszych seniorów wyglądało zupełnie inaczej niż dzieciństwo młodszych pokoleń. Warunki zabawy różnią się w zależności od epoki, a poniższe zestawienie pokazuje najważniejsze różnice.

Zmiana nie dotyczy wyłącznie ilości zabawek. Według badań największa przemiana w ciągu 50 lat dotyczy kontroli rodzicielskiej i tego, jak otoczenie dziecka jest zorganizowane.

W jakie gry bawili się dawni dzieciaki?

Wielu dorosłych dzisiaj pamięta gry, które wymagały ruchu, sprytu i kontaktu z rówieśnikami. Do najbardziej znanych należą: pomidor, palant, skakanka, kapsle, chowany, podchody i kreda. Te zabawy często odbywały się bez udziału dorosłych, a ich zasady ustalały same dzieci.

Czy zabawa wpływa na zdrowie psychiczne dzieci?

Amerykańskie badania wskazują na wyraźny wzrost poziomu lęku, depresji, liczby samobójstw, poczucia bezradności oraz narcyzmu u młodych ludzi w ostatnich dekadach. Jak pisze w swoim materiale Jedynka - Polskie Radio, w rozmowie w audycji „Sygnały dnia” prowadzonej przez Izabelę Kostyszyn psycholożka dr Beata Rajba omawiała te wyniki.

Warto zwrócić uwagę na to, co badacze uznają za przyczynę. Nie jest nią sam brak zabawy. Wskazują raczej na samotność i brak poczucia sprawczości, czyli przekonania, że własnymi działaniami można wpływać na to, co się dzieje.

Dlaczego dzieciom brakuje poczucia sprawczości?

Dzieci, którym ogranicza się swobodę ruchu i wybór miejsca zabawy, mają mniej okazji do samodzielnego działania. Ogrodzony plac zabaw jest bezpieczny, ale rzadko daje przestrzeń na decydowanie o zasadach gry i rozwiązywanie własnych problemów. Stąd wniosek, że kluczowe nie jest samo wyposażenie placu, lecz możliwość samodzielnego działania.

Co to oznacza dla rodziców?

Dla opiekunów najważniejsza wiadomość jest taka, że bezpieczeństwo i rozwój nie muszą się wykluczać. Warto stopniowo oddawać dziecku wybór: pozwolić mu samodzielnie ustalać zasady zabawy, dać czas na spotkania z rówieśnikami bez stałego nadzoru i zachęcać do gier wymagających ruchu. Nie chodzi o rezygnację z troski, lecz o znalezienie równowagi między ochroną a swobodą. Zabawki są dodatkiem, a poczucie sprawczości i kontakt z innymi dziećmi dają dziecku znacznie więcej.